Laat ik maar meteen eerlijk zijn: een deel van het fotografiewerk verdwijnt. Dat is geen zwartkijkerij, dat is wat er nu gebeurt.

Stockfotografie is grotendeels weg. Simpele productbeelden op een witte achtergrond zijn een kwestie van tijd. Sfeerbeelden voor een website waar niemand echt naar kijkt: die worden nu al gegenereerd.

Maar dat is niet het hele verhaal, en het interessante deel gaat over wat er juist méér waard wordt.

Wat een model niet kan

Er zijn geweest. Dat klinkt flauw en het is de kern.

Een bruiloft fotograferen betekent aanvoelen wanneer de vader van de bruid zijn tranen wegveegt en op dat moment klaarstaan. Een portret maken van iemand die zich ongemakkelijk voelt betekent een half uur praten voordat je de camera pakt.

Een model kan een prachtig beeld maken van een bruiloft die nooit heeft plaatsgevonden. Wat het niet kan, is jouw bruiloft vastleggen.

Dat onderscheid wordt de komende jaren het verschil tussen fotografen die het redden en fotografen die het niet redden.

Waarom perfectie tegen je gaat werken

Hoe meer perfecte AI-beelden er rondzweven, hoe minder ze opvallen. Ik zie dagelijks dezelfde dromerige, ideaal belichte plaatjes langskomen op sociale media. Technisch onberispelijk en volstrekt inwisselbaar.

Op termijn wordt een beeld met korrel, een scheve horizon of een onhandige uitdrukking juist onderscheidend, simpelweg omdat het het enige overgebleven bewijs is dat er daadwerkelijk iemand met een camera op die plek heeft gestaan op dat exacte moment.

Ik zeg niet dat je slechte foto's moet maken. Ik zeg dat gepolijst geen voordeel meer is.

Waar AI je werk wél sneller maakt

Selecteren. Na een trouwreportage heb je tweeduizend foto's en moet je er tweehonderd uitkiezen. Software die de mislukte opnames, gesloten ogen en onscherpe beelden er automatisch uithaalt, scheelt uren.

Retoucheren. Objecten wegwerken, achtergronden opschonen, ruis verwijderen bij hoge iso-waarden. Dat is precies handwerk waar niemand aan gehecht is.

Uitbreiden. Een beeld dat net te krap is uitgesneden voor een liggend formaat, aanvullen aan de randen. Vroeger opnieuw fotograferen, nu een handeling van seconden.

Dat is tijdwinst waar je klant niets van merkt en jij alles.

De discussie die je met je klant moet voeren

Waar ligt de grens voor jou? Dat is geen technische vraag maar een afspraak.

Een prullenbak wegwerken uit een landschapsfoto: prima. Een gebouw toevoegen dat er niet stond: niet meer. Iemand slanker maken zonder dat te vragen: daar hebben we het over.

Bij journalistiek werk is die grens hard en helder. Bij commercieel werk is hij vaag, en juist dan moet je hem vooraf met je klant vastleggen. Anders levert je dat achteraf een discussie op die je niet kunt winnen.

Zet het in je offerte. Dat is minder gedoe dan het lijkt en het voorkomt een hoop ellende.

Wat ik zelf merkte aan de andere kant

Ik heb voor mijn blog een tijdje gegenereerde beelden gebruikt. Sneller, goedkoper, geen gedoe met rechten.

Na twee maanden merkte ik dat mijn site er precies zo uitzag als tien andere sites over hetzelfde onderwerp. Dezelfde kleuren, dezelfde composities, dezelfde vage futuristische sfeer.

Ik ben teruggegaan naar eigen foto's voor de belangrijkste pagina's. Minder mooi, meer van mij. Dat kostte me tijd en het was de betere keuze, want opvallen doe je niet door dezelfde plaatjes te gebruiken als de rest.

Waar het geld naartoe verschuift

Weg van beeld leveren, richting beeld regisseren.

Bedrijven die AI-beelden gebruiken lopen tegen hetzelfde probleem aan: het ziet er goed uit maar het klopt niet met hun merk. Iemand die snapt hoe licht, compositie en sfeer werken, kan dat wel sturen.

Dat is een dienst die twee jaar geleden nog niet bestond en die nu wordt ingekocht. Fotografen zijn daar beter voor toegerust dan de gemiddelde marketeer, want die kennis zit al in hun vingers.

Waar je auteursrecht raakt

Dit hoort in elk gesprek over dit onderwerp thuis en het wordt vaak overgeslagen.

Modellen zijn getraind op enorme hoeveelheden beeld, waaronder werk van fotografen die daar nooit toestemming voor hebben gegeven of een cent voor hebben gezien. Daar lopen rechtszaken over en de uitkomst is nog niet uitgekristalliseerd.

Wat dat voor jou betekent: als je zelf gegenereerd beeld levert aan een klant, kun je niet met zekerheid garanderen dat er geen claim uit voortkomt. Zet dat in je voorwaarden of gebruik het niet voor commercieel werk waar de klant je op kan aanspreken.

En andersom: je eigen werk staat waarschijnlijk in die trainingsdata. Dat is een ongemakkelijk gegeven waar je weinig aan kunt doen behalve je aansluiten bij een beroepsvereniging die er wél iets tegen kan beginnen.

Alleen sta je zwak. Samen wat minder.

De vraag die overblijft

Als beeld gratis en oneindig wordt, wat blijft er dan over waar mensen voor betalen?

Mijn gok: aanwezigheid, vertrouwen en het bewijs dat iets echt is gebeurd. Dat zijn precies de dingen waar een fotograaf altijd al voor werd ingehuurd, ook al noemde niemand het zo.

Wie zich daarop richt, heeft nog jaren werk. Wie plaatjes verkoopt, krijgt het zwaar. Zo simpel en zo hard is het.