In meerdere landen zijn advocaten inmiddels op de vingers getikt omdat ze naar rechtspraak verwezen die niet bestond. Verzonnen zaken, verzonnen zaaknummers, keurig geformatteerd.

Dat is het schrikbeeld dat boven elk gesprek over AI voor advocaten hangt. En terecht.

Toch is het antwoord niet "afblijven". Het antwoord is weten waarvoor het deugt.

Waar het wél veilig werkt

De scheidslijn is helderder dan je zou denken. Alles waarbij het model met jouw materiaal werkt is relatief veilig. Alles waarbij het uit zijn eigen geheugen put, is dat niet.

Praktisch betekent dat: een dossier van vierhonderd pagina's doorzoeken op wat er over één specifiek punt staat, gaat prima. Vragen wat de vaste rechtspraak is over dat punt, gaat mis.

Bij het eerste kun je het antwoord teruglezen in de bron. Bij het tweede kun je alleen maar hopen.

De taken waar het meeste tijd in zit

Dossieranalyse. Contractvergelijking. Het opsporen van tegenstrijdigheden tussen twee versies van hetzelfde stuk. Concepten van standaardcorrespondentie.

Dat is werk waar juniors nu uren mee bezig zijn, en waar de kwaliteit van het resultaat vooral afhangt van hoe grondig iemand leest.

Een model leest niet grondiger dan een mens. Het leest wel sneller en het wordt niet moe bij pagina 280.

De geheimhoudingsplicht is geen detail

Hier wordt het ongemakkelijk. Cliëntgegevens in een publieke chatbot zetten is delen met een derde partij, en dat verhoudt zich slecht tot je beroepsgeheim.

Dat is niet mijn juridische oordeel — ik ben geen jurist — maar het is wel de vraag die je beroepsorganisatie stelt en die je zelf moet kunnen beantwoorden voordat je begint.

De praktische routes die kantoren nemen:

Anonimiseren — namen, bedragen en herleidbare details eruit voordat er iets in gaat.

Zakelijke omgeving — een variant waarbij data binnen je eigen tenant blijft, onder contractuele afspraken.

Lokaal draaien — een model op eigen hardware, waarbij niets het pand verlaat.

Die laatste optie wordt serieuzer nu Europese aanbieders modellen leveren die je zelf kunt hosten. Voor kantoren met gevoelige dossiers is dat vaak de enige acceptabele route.

Wat er sinds augustus 2026 veranderde

De EU AI Act stelt sinds 2 augustus 2026 strengere eisen aan systemen met een hoog risico: transparantie over gebruikte data, menselijk toezicht bij beslissingen en documentatie die je moet kunnen overleggen.

De kosten van een conformiteitsbeoordeling voor zo'n systeem worden geschat op 5.000 tot 30.000 euro. Dat is geen bedrag dat een klein kantoor er even bij doet.

Gebruik je AI als hulpmiddel waarbij jij elke uitkomst zelf beoordeelt, dan val je daar in de regel niet onder. Bouw je iets dat zelfstandig beslissingen neemt over mensen, dan wel.

Weet waar je zit voordat je iets inricht.

De fout die het vaakst gemaakt wordt

Niet het verzinnen van rechtspraak. Dat is inmiddels bekend genoeg.

Wat vaker misgaat is subtieler: een model vat een uitspraak correct samen maar laat een voorwaarde weg die het hele oordeel kleurt. De samenvatting klopt woord voor woord en geeft toch een verkeerd beeld.

Dat is gevaarlijker dan een duidelijke fout, want een duidelijke fout valt op. Dit niet.

Lees dus altijd de bron zelf bij alles wat je gebruikt. Gebruik het model om sneller bij de juiste passage te komen, niet om die passage te vervangen.

Waar ik het zelf nuttig vind

Ik ben geen advocaat, maar ik lees als ondernemer wel contracten. Wat mij het meest heeft opgeleverd: vragen wat er ontbreekt.

Geef een concept en vraag welke bepalingen je zou verwachten in dit type overeenkomst maar er niet in staan. Dat levert een lijstje op waar ik zonder uitzondering iets uithaal wat ik zelf over het hoofd had gezien.

Bij een samenwerkingsovereenkomst kwam er zo een ontbrekende exitregeling uit rollen. Dat had me later een hoop gedoe gescheeld als ik het niet had gevonden, want een samenwerking zonder uitgang is een huwelijk zonder scheidingsrecht.

Hoe kantoren het praktisch inrichten

De kantoren die dit goed doen, hebben één ding gemeen: ze hebben het opgeschreven.

Welke tools mogen gebruikt worden, voor welk type werk, met welke data, en wie er verantwoordelijk is voor de controle. Dat klinkt bureaucratisch en het is de enige manier om te voorkomen dat vijftien mensen vijftien verschillende dingen doen met cliëntinformatie zonder dat iemand daar zicht op heeft.

Wat er in zo'n afspraak hoort:

Welke systemen zijn goedgekeurd en welke uitdrukkelijk niet.

Wat er nooit in gaat — namen, dossiernummers, herleidbare feiten.

Wie controleert en hoe dat wordt vastgelegd.

Wat je aan de cliënt vertelt over hoe je werkt.

Dat laatste wordt vaak vergeten en het komt vroeg of laat ter sprake. Beter dat jij het onderwerp aansnijdt dan dat een cliënt ernaar moet vragen.

Wat dit betekent voor het vak

Het uurtje-factuurtje-model komt onder druk. Als een dossieranalyse die vier uur kostte in veertig minuten kan, dan gaat de klant daar vragen over stellen.

Dat is geen bedreiging voor advocaten die op oordeel worden ingehuurd. Het is wel een probleem voor kantoren die vooral verkopen dat ze veel uren maken.

Mijn inschatting: de waarde verschuift van doorwerken naar doorzien. Wie kan uitleggen waarom een zaak zo ligt, blijft nodig. Wie vooral stukken doorspit, krijgt het lastiger.

Hoe gaat jouw kantoor die rekening opmaken?